از همين نكته ، مىتوان به عظمت و وسعت و اهميت و ارزش آن پىبرد . دهليز اين خرگاه را از مخملى ساخته‌اند كه متنش طلايى است و در گيلويى آن اشعارى باسطور زرى نوشته‌اند . [ ج 3 ، ص 64 ] . » كارگاههاى قاليبافى اصفهان را در اين زمان ، نزديك كاخ سلطنتى و بين چهل ستون و ميدان شاه نوشته‌اند ، و از نظر نيازى كه شاه عباس به مفروش ساختن كاخهايى كه براى توسعهء پايتخت مرتبا در دست ساختمان بوده ، داشت ، همچنين براى اهداء به سلاطين خارجى و همچنين فرش خانه‌هاى اشراف و درباريان و افسران ارشد ، كارگاههاى قاليبافى مرتبا در كار و در حال افزايش و گسترش بود . از ميان قاليهاى عهد صفوى ، آنهايى كه ترنجى گرد يا بيضوىشكل در وسط دارند و ترنج وسط را نقشها و گلهاى كوچكى كه به گل شاه عباس ناميده شده دربرگرفته ، بسيار ممتازند . قالى اردبيل كه در موزهء ويكتوريا و آلبرت لندن است ، بسيار عالى است و تعداد گرههاى آن را تا 32 ميليون گره تخمين زده‌اند . در اين فرشها گاهى هم تصوير حيوانات نقش شده و رنگ قاليها غالبا ملايم و مورد قبول ذوق سليم است . هنر قاليبافى در زمان صفويه از ايران به هندوستان سرايت كرد ، و نصير الدين محمد همايون ، پادشاه هند كه در 951 هجرى قمرى به دربار شاه طهماسب صفوى پناهنده گرديد ، در برگشت از ايران ، چند تن از استادان طراح و قاليباف را از اردبيل و جوشقان و كاشان و خراسان به هندوستان برد و مكتبى به نام قاليبافى ايران و هند ترتيب داد . از جمله قاليهاى اين زمان ، يازده قطعه قالى نفيس است كه اينك در شمار نفايس آستان قدس رضوى است . اين فرشها در لاهور توسط استاد كاران ايرانى بافته شده است . در ميان قاليهاى مختلفى كه در موزه‌ها حفاظت مىشود ، قالى مصور و پر نقش‌ونگارى است كه در حاشيهء آن اشعارى در مدح فرش آمده است : اى خوش آن فرش كه در بزم مراد * سايه‌وش در قدم شاه افتاد روى بنهاده به ره چون خورشيد * كرد فرش ره او موى سپيد اين نه فرش است گل نسرين است * پردهء ديدهء حور العين است بوستانى است پر از لاله‌وگل * زين سبب كرده در او جا بلبل . . . » « 1 » قالى آزادى : « يك قاليچهء زيباى كرمانى هم مربوط به يكى از سرزمينهاى ايران به نام توم كوليجان به امريكا برده شد و زير ناقوس بزرگ آزادى فرش گرديد ، و به نام قالى آزادى شهرت يافت و هفت رئيس جمهورى كشورها روى آن ايستادند و نشستند . از مزاياى ديگر اين قالى اين بوده است كه نمايندگان صلح ورساى بر روى اين قالى ايستادند و پيمان صلح ورساى را امضا كردند ، و سپس به آمريكا برده شد و ويلسن ، رئيس جمهور پيشين آمريكا ، نيز بر روى اين قالى ايستاد و از روى مجسمهء سرباز گمنام پرده برداشت . صاحب اين قالى در آخر عمر با كمال

--> ( 1 ) . على سامى ، « بافندگى و بافته‌هاى ايرانى از دوران كهن » [ مقاله ] ؛ مجلهء بررسيهاى تاريخى . سال پنجم ، شمارهء 3 و 4 ( به اختصار ) .